बेइजिङ। चीनमा एक चर्चित घरपालुवा कुकुरको चोरी र त्यसको मासु खाइएको घटनाले देशमा कुकुरको मासु व्यापारमाथि पुनः बहस छेडिदिएको छ। यस घटनाले जनावर संरक्षण कानून र यस प्रथाप्रति जनताको परिवर्तन हुँदै गएको दृष्टिकोणबारे नयाँ छलफल सुरु गराएको छ।

स्थानीय रिपोर्टहरूका अनुसार, 'चुतौ' नाम गरेको एक बर्डर कोली जातको कुकुर आफ्ना मालिक विदेश गएका बेला चोरी भएको थियो। त्यसपछि त्यसलाई मध्य चीनको एक कुकुरको मासु बेच्ने रेस्टुरेन्टमा करिब २५ अमेरिकी डलरमा बेचियो र पछि मारियो।

इन्टरनेटमा निकै चर्चित यस कुकुरका चिनियाँ सामाजिक सञ्जालमा १५ लाखभन्दा बढी फलोअर्स थिए। यसका मालिकले प्रहरीमा उजुरी दर्ता गराउँदै कानूनी कारबाहीको माग गरेका छन्, तर विज्ञहरूका अनुसार यस मुद्दालाई अगाडि बढाउन चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ।

चीनमा हाल कुकुरको मासु खान स्पष्ट रूपमा प्रतिबन्ध लगाउने कुनै राष्ट्रिय कानून नभए तापनि, भर्खरका वर्षहरूमा केही नियमनकारी परिवर्तनहरू गरिएका छन्। सन् २०२० मा कुकुरहरूलाई देशको पशुधन सूचीबाट हटाई घरपालुवा जनावरको रूपमा पुन वर्गीकृत गरिएको थियो। शेन्जेन र जुहाई जस्ता प्रमुख सहरहरूले कुकुर र बिरालोको मासु खान प्रतिबन्ध समेत लगाएका छन्।

बेइजिङ डेक्सियाङ ल फर्मका जनावर अधिकार सम्बन्धी वकिल आन सियाङ भन्छन्, 'व्यापक मुद्दा के हो भने कुकुरको मासुका लागि कुनै कानूनी आपूर्ति श्रृंखला (सप्लाई चेन) नभएकाले यस व्यापारमा आउने धेरैजसो कुकुरहरू चोरी गरेर ल्याइन्छन्।'

कुकुरहरूको उद्धार र पुनःस्थापना

यस घटनाले कुकुरहरूलाई यस व्यापारबाट बचाउन र तिनीहरूलाई नयाँ घर दिलाउन प्रयासरत जनावर कल्याणकारी समूहहरूको कामतर्फ पनि ध्यान आकर्षित गरेको छ।

गत जुन ७ मा, कुकुरको मासु व्यापारसँग जोडिएको एक बधशालाबाट मुक्त गरिएका ११ वटा कुकुरहरूलाई दक्षिणी चीनको युलिनबाट बेइजिङको एक एनिमल सेल्टर (जनावर आश्रयस्थल) मा लगिएको थियो। तीमध्ये दुईवटा कुकुरले ३० घण्टा लामो यात्रा सहन नसकी ज्यान गुमाए।

बाँकी रहेका नौवटा कुकुरहरूको अहिले आश्रयस्थलमा हेरचाह भइरहेको छ, जहाँ तिनीहरूको स्वास्थ्य परीक्षण, संक्रामक रोग र परजीवीहरूको जाँच, तथा स्वास्थ्य उपचार भइरहेको छ। तिनीहरूलाई भविष्यमा कसैले पाल्न सकोस् भनेर तयार पार्नु यसको दीर्घकालीन लक्ष्य हो।

उद्धार गरिएका कुकुरहरूमध्ये एक 'ताइशान' नामको कुकुर करिब दुई वर्षको अनुमान गरिएको छ। त्यसको अवस्था निकै दयनीय छ। त्यसको आँखाबाट पानी बगिरहेको छ र गम्भीर छालाको रोग छ। त्यसलाई कसैले पाल्नका लागि योग्य बनाउन कम्तिमा तीन महिनाको पुनःस्थापना आवश्यक पर्नेछ।

कुकुरहरूलाई आश्रयस्थलमा राख्न मद्दत गरिरहेको एक गैरसरकारी संस्था 'क्यापिटल एनिमल वेलफेयर एशोसिएशन' का महासचिव काओ जिनवेई भन्छन्, 'अहिले तिनीहरूमध्ये धेरैजना मानिस देख्दा निकै डराउँछन्। तिनीहरूलाई खोरबाट बाहिर निकाल्न पनि गाह्रो भइरहेको छ। पछि, हामी तिनीहरूलाई कसैले पालोस् भन्ने चाहने भएकाले तिनीहरूको व्यवहार सुधार्ने काम गर्नेछौँ। हामीसँग व्यवहार र सामाजिकीकरणको काममा विशेषज्ञता भएका ट्रेनरहरू छन्। तिनीहरूले कुकुरहरूलाई मानिसको वरिपरि सहज हुन मद्दत गर्नेछन्।'

'ह्युमेन वर्ल्ड फर एनिमल्स' नामक अर्को गैर-नाफामूलक संस्था (जसले कुकुरहरू ओसार्न स्थानीय साझेदार 'भीशाइन' सँग सहकार्य गरेको थियो) का लागि यो युलिन उद्धार कार्य केही जनावरहरूलाई बचाउनु मात्र होइन।

संस्थाका सदस्यहरूका अनुसार उनीहरूले बधशालाका मालिकसँग कुरा गरेर सो केन्द्र सधैँका लागि बन्द गराएका छन् र मालिकले पनि कुकुरको मासुको व्यापार पूर्ण रूपमा छोड्न सहमति जनाएका छन्। घरपालुवा जनावरप्रतिको दृष्टिकोण परिवर्तन हुँदै जाँदा, यसरी बधशाला बन्द गरिनु चीनका अन्य स्थानहरूका लागि पनि एउटा उदाहरण बन्न सक्ने संस्थाको आशा छ।

बदलिँदा नियमहरू

जनावरमाथि क्रूरता गर्नेहरूलाई कडा सजाय दिनुपर्ने माग उठिरहेका बेला चीनले हाल घरपालुवा जनावर त्याग्ने र तिनीहरूमाथि दुर्व्यवहार गर्नेहरूका लागि सजाय बढाउन कानून परिमार्जन गरिरहेको छ। यसै महिनाको सुरुमा, दक्षिण-पश्चिमी सहर चोङकिङमा एक व्यक्तिले राती कौसीमा कुकुरहरूलाई दुर्व्यवहार गरेको भिडियो चिनियाँ सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएपछि दुर्लभ रूपमा सार्वजनिक विरोध प्रदर्शनहरू भएका थिए।

चीनमा कुकुरको मासु खपतको कुरा गर्दा, यस विषयलाई ट्र्याक गर्ने कुनै आधिकारिक राष्ट्रिय तथ्याङ्क नभए तापनि विगतका रिपोर्टहरूले हालका वर्षहरूमा यसको खपत घटेको देखाउँछन्। सन् २०१२ मा युलिनको विवादास्पद कुकुरको मासु महोत्सवमा वार्षिक १०,००० भन्दा बढी कुकुरहरू मारिने गरेका थिए। सन् २०१५ सम्म आइपुग्दा यो संख्या घटेर करिब २,००० मा झरेको थियो।

जनावर कल्याणका समर्थकहरू थप कानूनी सुधार आवश्यक रहेको बताउँछन्। ह्युमेन वर्ल्ड फर एनिमल्सका चीन नीति सल्लाहकार पिटर ली भन्छन्, 'हामी आशा गर्छौँ कि चिनियाँ सरकारले मौलिक रूपमै कुकुर र बिरालोको मासुको व्यापारलाई गैरकानूनी घोषणा गर्न विशेष कानून बनाओस्।' युनिभर्सिटी अफ ह्युस्टन-डाउनटाउनमा पूर्वी एसियाली राजनीतिको सह-प्राध्यापक समेत रहेका ली थप्छन्, 'महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने चीनमा घरपालुवा जनावर प्रेमीहरूको ठूलो समुदाय छ, त्यसैले चिनियाँ सरकारले यो व्यापारलाई सधैँका लागि प्रतिबन्ध लगाउने समय आइसकेको छ।'

वकिल आन सियाङ पनि यसमा सहमत छन्। उनी भन्छन्, 'म यस्तो वातावरणमा बस्न रुचाउँछु जहाँ कसैले पनि जनावरमाथि दुर्व्यवहार नगरोस्। जहाँ यस्तो व्यवहारलाई कानूनद्वारा सजाय दिनुपर्छ भन्नेमा सबै सहमत होऊन्। जब समाजको एउटा ठूलो हिस्साले यो विचार अपनाउँछ, तब यसले कानून निर्माणको आधार तयार पार्छ, त्यसपछि नीति निर्माताहरूले यसमा कदम चाल्नुपर्छ।'

बेइजिङका केही बासिन्दाहरूले कुकुरको मासु खाने विषयमा जनताको दृष्टिकोणमा ठूलो परिवर्तन आएको बताएका छन्। हालका वर्षहरूमा देशमा घरपालुवा जनावर पाल्ने चलन बढ्दै गएकाले यस्तो भएको हो।

'विगतमा बेइजिङका मानिसहरूले यो बढी खाने गर्थे जस्तो लाग्छ, तर अहिले यो लगभग हराइसकेको छ। बेइजिङमा अचेल कसैले पनि कुकुरको मासु खाँदैनन्,' एक स्थानीय बासिन्दाले भने।

अर्का बासिन्दाले थपे- 'मेरो आफ्नै कुकुर छ, त्यसैले म यो कुरा स्वीकार गर्न सक्दिनँ। यी साना कुकुरहरू र घरपालुवा जनावरहरू हाम्रो दैनिक जीवनको हिस्सा हुन्।' (च्यानल न्यूज एशियाबाट)